SATURN’UN HALKALARI

   Saturn, sayisiz halkayla cevrelenmistir.Bu halkalar, gezegen cevresinde carpisarak donen donmus kucuk cisimlerden olusur.Galilei 1610’da, Saturn cevresinde, tanimlamayi basaramadigi iki “eklenti” kesfetti.Ilkin 1655’te Huygens, gezegenden ayri bir disk farketti.Gozlemlenen cismi anlamak cok zordu; cunku Saturn, Gunes cevresindeki hareketini 29 yilda tamamliyor ve tutulum duzlemine gore 29 derece egik konumda olan halkalar farkli acilar altinda goruluyordu.1675’te J.D.Cassini, halkalar icinde, karanlik bir kusak saptadi ve bunu madde yogunluguna bagladi; daha sonra bu kusaga, Cassini Bolumu adi verildi.Cassini bu donemde  halkalarin cok sayida kucuk uydudan olustugu varsayimini da ortaya atti; ne varki bundan emin olmak icin, Iskocyali bilim adami J.C.Maxwell’in, 1357’de yaptigi hesaplari ve ABD’li J.E.Keeler’in 1898’de gerceklestirdigi gozlemleri beklemek gerekti.

   Keeler’in olcumleri, halkalarin birbirinden bagimsiz olarak dondugunu gosteriyordu.1911’e dogru H.Poincare, carpismalara ugrayan bir parcaciklar sisteminin, ince bir disk biciminde yassilasabildigini kanitladi.Ancak, Saturn’u cevreleyen halkalar sisteminin karmasikligi 1980’li yillarin basinda Voyager Sondalarinin yaptigi gozlemler sayesinde acikliga kavustu.Bu sondalarin elde ettigi goruntuler, Dunya’dan yalnizca bes ana halkanin gorunmesine ragmen, Saturn cevresinde, onbinlerce ince halkanin bulundugunu ortaya koydu.Bu ince halkalarin bir cogu, duzenli ve cember bicimindedir, ama bazisi eliptik ve bazisi burulmustur; yer yer daha kalin olanlar da vardir.

   Saturn halkalari gezegenin cevresinde, 300.000 km capinda bir disk olusturur, ama kalinliklari 1 km ‘yi asmaz!Boyle bir madde sinirlamasini gozlemlemek sasirticidir.Saturn’un uydulari, bu mekanizmada kuskusuz cok onemli bir rol oynar.Nitekim yapilan gozlemlerde son derece ince bir halkanin iki yaninda yayilmasini engelleyen iki uydu saptandi.Ancak burada, istisnai bir durum soz konusudur.Butun halkalarin “bekci” uydulari yoktur.

   Halkalarin toplam kutlesinin 100 km capindaki bir uydunun kutlesine esdeger oldugu tahmin edilmektedir.Her halka, cok sayida blok veya parcaciktan olusmustur.Bunlarin boylari, birkac mikrometre ile yuzlerce metre arasinda degisebilir.Spektrofotometrik incelemelerden elde edilen sonuclar sayesinde, bunlarin katiskilar iceren buzla kapli olduklari bilinmektedir.

   Jupiter gezegeninin, Voyager Sondalarinin kesfettigi tek bir ana halkasi vardir.Genisligi 7000 km olan bu ince ve seyrek halka, kalinligi 20000 km’ye ulasan simit biciminde bir toz halesi halinde, gezegene dogru uzanmaktadir.

   Kaynakca : Thema Larousse

Mãdé With : JéRéCé SofTwãRé ModuLé ModifiéR™

Status          : Offliné

DaTé      : 10.11.02