BUYUK UYDULAR:

   Ay’in, Jupiter’in Galilei uydularinin, Saturn’un uydusu Titan’in ve Neptun’un uydusu Triton’un ortak ozelligi, caplarinin binlerce km’yi bulmasidir.

   Ay, cevresinde dolandigi dunyanin tek dogal uydusudur.Bilesimi, farklilasmis yapisi ve jeolojik evrimi nedeniyle, bugun Ay’i bir uydu degil gezegen olarak kabul eden bilimadamlari cogunluktadir.

   Dis gezegenlerin buyuk uydularindan cogunun yuzeyi az veya cok kraterlesmis buzdan olusur.Sadece Jupiter’in 4 Galilei uydusundan biri olan Io’un yuzeyi, kukurt acisindan zengin volkanik olusumlarla kaplidir.Kukurt nedeniyle cok canli renklerde gorunen bu uydu, buyuk yanardag etkinliklerine sahne olur; bu etkinligi , Jupiter’in kutlesinden ve diger Galilei uydularinin cekim kuvvetlerinin yarattigi tedirginliklerden kaynaklanan gel-git etkilerine bagli oldugu saniliyor.Diger Galilei uydularinin, yani Europa, Ganymedes ve Kallisto’nun yuzeyi buzdan olusmustur, ama birbirinden cok farkli ozelliktedir.Europa’nin yuzeyi cok parlaktir ve binlerce km uzunlugunda buyuk catlaklari vardir, buna karsilik hemen hic carpma krateri bulunmaz.Ganymedes’in yuzeyinde ise cok kraterli karanlik ve buyuk cokgenler gorulur; bu cokgenler, uzerinde derin ve paralel kanallarin uzandigi daha az kraterli genis ve aydinlik kusaklarla birbirinden ayrilmistir.Kallisto’nun, buyuk olasilikla onemli miktarda Silikat iceren buzdan olusmus karanlik yuzeyi, cap ortalamasi 100-150 km arasinda degisen kraterlerle delik desik olmustur.Bu uydunun yuzeyindeki tek belirgin yapi, es merkezli halkalarla kusatilmis olan 600 km capinda buyuk ve cembersel bir olusumdur.

   Saturn’un en buyuk uydusu olan 5150 km capindaki Titan’in yuzeyini, molekuler azottan olusan kalin bir atmosfer tam anlamiyla perdeler.Bu yuzden incelenemeyen uydunun ekvatorunda metan okyanuslarinin kutuplarinda da metan buzulu takkelerinin bulundugu saniliyor.Neptun’un 2705 km capindaki buyuk uydusu Triton ilk defa Agustos 1989’da ABD’nin Voyager 2 Sondasi’yla ayrintili olarak incelenebildi.Bu uydunun -236 derece sicakligindaki donmus yuzeyi Gunes Sistemindeki en soguk yuzeydir ve uzerinde cok farkli olusumlara rastlanir: az kraterlidir ve dev boyutlarda fay vadileriyle yarilmistir; donmus gollerin yanisira, kaynagi henuz aciklanamamis bir ic etkinligin gostergesi olan azot gayzerleri bulunur.Cevresini de azot ve metandan olusan cok ince (yaklasik 3 km kalinliginda) bir atmosfer kusatir.